Van de bron van de Schelde tot het touage van Riqueval: ontdek verborgen erfgoed vanuit Ferme de Sorval
De band tussen de Schelde en Antwerpen
Niet ver van de bron staat bovendien een bijzonder monument: een beeld van een kind met een dolfijn.
Dit beeld werd geschonken door de stad Antwerpen als eerbetoon aan de Schelde en aan de rivier die door de eeuwen heen een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de economische ontwikkeling van de stad.
Daarmee krijgt deze plek bovendien een extra historische betekenis. Een grote internationale havenstad toont op deze manier haar verbondenheid met een klein dorp in Noord-Frankrijk, waar de Schelde haar lange reis begint.
Zo ontstaat er een bijzondere verbinding tussen bron en haven: enerzijds de rustige oorsprong van de rivier, anderzijds de bruisende havenstad Antwerpen waar de Schelde eeuwenlang een belangrijke rol speelde in handel en scheepvaart.
Bovendien laat dit monument zien hoe ver de invloed van de Schelde reikt. Wat hier begint als een kleine waterloop, wordt verder stroomafwaarts een belangrijke Europese rivier die verschillende regio’s, steden en landen met elkaar verbindt.
Een bezoek aan de bron van de Schelde
Voor bezoekers uit Vlaanderen en Nederland is dit dan ook een mooie aanvulling op een bezoek aan de bron van de Schelde. U ontdekt hier niet alleen waar de rivier begint, maar krijgt tegelijkertijd een beter beeld van de historische band tussen Noord-Frankrijk en de Lage Landen.
Kortom, de bron van de Schelde is meer dan een geografisch vertrekpunt. Dankzij de historische band met Antwerpen wordt deze rustige plek ook een tastbare herinnering aan de manier waarop rivieren door de eeuwen heen mensen, steden en regio’s met elkaar hebben verbonden.
Voor bezoekers uit Vlaanderen en Nederland krijgt de rivier hierdoor een nieuwe betekenis. U ontdekt hier immers niet alleen een toeristische bezienswaardigheid, maar ook de oorsprong van een rivier die deel uitmaakt van uw eigen geschiedenis.
Zo vormt een bezoek aan de bron bovendien een mooie brug tussen verleden en heden, tussen Noord-Frankrijk en de Lage Landen.
Met de fiets naar de bron van de Schelde vanuit Ferme de Sorval
De bron van de Schelde is bovendien een ideale bestemming voor fietsliefhebbers. Dankzij de korte afstand is deze bijzondere plek gemakkelijk te bereiken vanuit Ferme de Sorval.
Vanaf Ferme de Sorval is het ongeveer 13 kilometer fietsen naar de bron. Afhankelijk van de gekozen route duurt de tocht ongeveer 42 minuten.
Onderweg rijdt u over rustige landelijke wegen door het typische landschap van Noord-Frankrijk. Kleine dorpen, uitgestrekte landbouwgebieden en groene wegen zorgen ervoor dat ook de fietstocht zelf deel uitmaakt van de ontdekking.
Bovendien is deze route ideaal voor wie Frankrijk graag op een authentieke manier beleeft. U fietst buiten de drukke toeristische trajecten en ontdekt een rustige streek waar natuur en erfgoed nog volop aanwezig zijn.
Wie liever met de auto reist, kan de bron daarentegen eveneens gemakkelijk bereiken. Vanuit Ferme de Sorval bent u er in ongeveer 18 minuten.
Kortom, u kunt de bron van de Schelde vanuit Ferme de Sorval ontdekken op de manier die het beste bij u past: rustig op de fiets of comfortabel met de auto.
Van de bron van de Schelde naar het touage van Riqueval
Nadat u de natuurlijke oorsprong van de Schelde hebt ontdekt, kunt u de route vervolgens verderzetten richting Riqueval, op slechts 6 kilometer van de bron.
Daar wacht u namelijk een heel ander hoofdstuk uit de geschiedenis van het water. Het gaat hier niet langer om het ontstaan van een rivier, maar om de manier waarop de mens waterwegen gebruikte om gebieden met elkaar te verbinden en de handel te ontwikkelen.
Terwijl de bron het verhaal van de natuur vertelt, laat Riqueval daarentegen zien waartoe techniek en menselijke vindingrijkheid in staat zijn.
Juist daarom maakt het contrast tussen deze twee plaatsen de uitstap zo bijzonder. In slechts enkele kilometers gaat u van een rustige bron naar een van de meest opmerkelijke waterbouwkundige werken van Frankrijk.
Op die manier ontstaat voor bezoekers die de bron van de Schelde combineren met een bezoek aan Riqueval een boeiende route waarin natuur, geschiedenis en techniek elkaar aanvullen.
Â
Â
Het souterrain van Riqueval: de langste scheepvaarttunnel van Frankrijk
De site van Riqueval ligt op het grondgebied van Bellicourt, in het departement Aisne. Deze historische site maakt bovendien deel uit van het kanaal van Saint-Quentin, dat onder meer het stroomgebied van de Somme verbindt met dat van de Schelde en de Oise.
Het kanaal telt daarnaast twee historische scheepvaarttunnels die aan het begin van de 19e eeuw werden aangelegd. Het souterrain van Riqueval is 5.670 meter lang, terwijl het souterrain van Tronquoy 1.098 meter meet.
Met zijn lengte van 5,67 kilometer is Riqueval dan ook de langste scheepvaarttunnel van Frankrijk.
De tunnel verbindt Riqueval met Vendhuile en loopt onder de gemeenten Bellicourt en Bony door. Daarnaast gaat het traject ook onder het Amerikaanse Memorial van Bellicourt door.
Wanneer u vandaag deze bijzondere plek bezoekt, krijgt u bovendien een goed beeld van de enorme uitdagingen waarmee ingenieurs en schippers werden geconfronteerd. Zij moesten immers een natuurlijke waterscheiding overwinnen en tegelijkertijd een betrouwbare vaarverbinding creëren.
Op die manier vormt het souterrain van Riqueval een opmerkelijk voorbeeld van technisch vernuft en historische waterbouwkunde.
Van mankracht tot elektrische toueur
In het begin was het doorkruisen van het souterrain van Riqueval een ware krachttoer.
In 1810 waren zeven tot acht mannen gedurende twaalf tot veertien uur nodig om de schepen door de lange tunnel te trekken.
Na verloop van tijd werden echter verschillende technieken uitgeprobeerd.
In 1856 verscheen een eerste toueur met een paardenmanege, die de bijnaam ‘Rougaillou’ kreeg. De kracht van zes tot acht paarden, die op het dek in een cirkel liepen, dreef een lier aan waarmee de schepen door de tunnel werden getrokken.
Deze oplossing bleek echter al snel weinig geschikt. De dieren konden het urenlang rondjes lopen in de donkere tunnel maar moeilijk verdragen.
Vervolgens werd in 1864 de paardenkracht vervangen door een stoomtoueur. Ook dit systeem bleek problematisch: de rook en uitlaatgassen veroorzaakten ernstige problemen in de afgesloten tunnel.
Uiteindelijk kwam in 1910 een belangrijke doorbraak met de ingebruikname van de eerste elektrische toueur.
Deze ontwikkeling, van menselijke en dierlijke kracht naar elektriciteit, vertelt op zichzelf al het verhaal van meer dan een eeuw innovatie in de binnenvaart.
De toueur van Riqueval: een uitzonderlijke techniek die nog steeds bestaat
Het principe van het touage is eenvoudig en tegelijk indrukwekkend.
De toueur is een speciaal sleepvaartuig dat zich voortbeweegt door zich aan een ketting op de bodem van het kanaal vast te grijpen. In Riqueval is deze ketting maar liefst 8.045 meter lang en ongeveer 96 ton zwaar. Ze is aan beide uiteinden van het souterrain bevestigd.
Aan boord wordt de ketting over grote katrollen geleid. Daardoor kan de toueur zichzelf langzaam door de tunnel trekken en tegelijkertijd meerdere binnenschepen meenemen.
Het vaartuig beschikt over twee elektrische motoren van 35 pk en werkt op gelijkstroom van 600 volt. Daarmee kan het een konvooi van maximaal ongeveer dertig schepen trekken.
De snelheid ligt bewust zeer laag: ongeveer 2,5 kilometer per uur. Als gevolg daarvan duurt een volledige doorgang door het souterrain iets meer dan twee uur.
Maar waarom moeten de binnenschepen hun motoren uitschakelen? De ventilatie in de tunnel is namelijk onvoldoende om de uitlaatgassen van de scheepsmotoren af te voeren.
Om die reden is het touage veel meer dan een historische curiositeit. Het is een ingenieuze technische oplossing die perfect is aangepast aan de uitzonderlijke omstandigheden van deze lange ondergrondse vaarweg.
Een verrassende anekdote: pannenkoeken en muziek in de tunnel
Rond de lange tunneltochten bestaat bovendien een mooie anekdote.
Zodra de schepen door de toueur werden overgenomen, waren de schippers tijdens de doorgang bevrijd van het sturen van hun schip.
Daardoor maakten ze van die gelegenheid soms gebruik om samen te komen. Er werden pannenkoeken of gebakken vis gegeten en er werd zelfs muziek gemaakt.
Voor mensen met een zwaar en vaak eenzaam beroep konden die uren onder de grond op die manier veranderen in een bijzonder moment van gezelligheid.
Het contrast is opmerkelijk: midden in de duisternis van een bijna zes kilometer lange tunnel vonden de schippers de gelegenheid om van een lange doorgang een klein feestmoment te maken.
Het Musée du Touage van Riqueval: een bezoek voor het hele gezin
Wie het volledige verhaal van Riqueval wil begrijpen, doet er bovendien goed aan ook het Musée du Touage te bezoeken.
In het museum ontdekt u de geschiedenis van het kanaal van Saint-Quentin, de bouw van de tunnel, de verschillende technieken om schepen voort te trekken en het dagelijkse leven van de mensen die op deze belangrijke vaarweg werkten.
Zo ziet u er hoe de scheepvaart evolueerde van mankracht naar paarden, vervolgens naar stoomkracht en uiteindelijk naar elektrische aandrijving.
De eerste elektrische toueur, ‘Ampère’, werd in 1910 in gebruik genomen en in 1994 buiten dienst gesteld. Vandaag de dag wordt het vaartuig als museumstuk bewaard.
Voor gezinnen is het museum dan ook bijzonder interessant. Dankzij de historische objecten en uitleg wordt de techniek achter het touage begrijpelijk. Tegelijkertijd ontdekt u waarom het souterrain van Riqueval zo’n bijzondere plaats inneemt in de geschiedenis van de Europese binnenvaart.
Bovendien vormt een bezoek aan het museum een mooie aanvulling op de ontdekking van de tunnel en het omliggende kanaallandschap.
Riqueval: uitzonderlijk Europees watererfgoed
Het souterrain van Riqueval behoort vandaag tot de laatste plaatsen ter wereld waar het systeem van touage, waarbij binnenschepen door middel van een ketting worden voortgetrokken, nog steeds wordt gebruikt.
Samen met de installatie van Mauvages aan het kanaal van de Marne naar de Rijn vormt Riqueval een uitzonderlijk overblijfsel van een techniek die vroeger veel vaker werd toegepast.
Daardoor heeft de site ook een uitgesproken Europese betekenis.
Als bezoeker uit Vlaanderen of Nederland ontdekt u hier bovendien een stukje geschiedenis van een waterwegennetwerk dat nooit bij nationale grenzen heeft stilgestaan.
Kortom, een bezoek aan de bron van de Schelde en het souterrain van Riqueval biedt veel meer dan een eenvoudige uitstap. Eerst ontdekt u de natuurlijke oorsprong van een rivier die Vlaanderen en Nederland doorkruist. Vervolgens maakt u kennis met de technische hoogstandjes die mensen eeuwenlang gebruikten om waterwegen bevaarbaar te maken.
Natuur, geschiedenis, techniek en Europees erfgoed komen hier samen in één verrassende route door Noord-Frankrijk.
De bron van de Schelde en het touage van Riqueval vertellen twee heel verschillende hoofdstukken van hetzelfde verhaal: dat van water als verbinding tussen mensen en gebieden.
Daaruit blijkt dat beide plaatsen, hoewel ze op het eerste gezicht heel verschillend zijn, nauw met elkaar verbonden zijn door de geschiedenis van de Schelde en de waterwegen van Noord-Frankrijk.
Zo wordt duidelijk dat beide plaatsen, hoewel ze op het eerste gezicht heel verschillend zijn, nauw met elkaar verbonden zijn door de geschiedenis van de Schelde en de waterwegen van Noord-Frankrijk.
Napoleon en de Keizerlijke helling van Riqueval
In 1810 bezochten Napoleon I en keizerin Marie-Louise het kanaal van Saint-Quentin ter gelegenheid van de officiële opening.
Bij die gelegenheid werd, om het keizerlijke paar toegang te geven tot de ingang van het souterrain van Riqueval, een speciale helling aangelegd.
Deze Keizerlijke helling van Riqueval herinnert vandaag nog aan dit historische bezoek. Tegelijkertijd laat ze zien hoe belangrijk deze waterweg was voor de verbinding tussen verschillende Europese regio’s.
Op die manier komen hier twee verhalen samen: de grote geschiedenis van Frankrijk en de geschiedenis van het water.
Bovendien vormt de helling een tastbare herinnering aan de periode waarin het kanaal van Saint-Quentin een steeds belangrijkere rol speelde in de ontwikkeling van het transport en de handel.
Een verhaal dat bijzonder interessant is voor Vlaamse en Nederlandse bezoekers
Riqueval is op zichzelf al een bijzondere bestemming. Voor Vlaamse en Nederlandse bezoekers krijgt de plek echter nog een extra betekenis.
De eerste schepen die door het souterrain voeren, waren Vlaams. Daarnaast staat het kanaal in verbinding met het stroomgebied van de Schelde. Bovendien ligt op slechts enkele kilometers afstand de bron van de Schelde, waar de rivier haar lange reis begint.
Daardoor kunt u rond Ferme de Sorval een verhaal volgen dat de Franse grenzen ver overstijgt.
Eerst vertelt de bron waar het allemaal begint. Vervolgens vertelt het kanaal het verhaal van handel en verbinding. Ten slotte laat Riqueval zien waartoe menselijke vindingrijkheid in staat is.
Samen geven deze plaatsen een bijzonder beeld van de gemeenschappelijke geschiedenis van de gebieden die door de Schelde met elkaar verbonden zijn.
Juist daarom is deze combinatie zo interessant voor bezoekers uit Vlaanderen en Nederland: u ontdekt niet alleen een stukje Noord-Frankrijk, maar ook de oorsprong en de historische betekenis van een rivier die u al kent.
Waarom verblijven bij Ferme de Sorval?
Ferme de Sorval is niet alleen een vakantieverblijf.
Deze voormalige abdijhoeve biedt een authentieke en rustige omgeving om Noord-Frankrijk te ontdekken. Bovendien is de ligging ideaal voor liefhebbers van natuur, erfgoed, geschiedenis en fietsen.
Vanuit Ferme de Sorval kunt u dan ook gemakkelijk verschillende bijzondere plaatsen ontdekken, zoals:
- de bron van de Schelde;
- het souterrain en de toueur van Riqueval;
- het Musée du Touage;
- het kanaal van Saint-Quentin;
- Cambrai en Saint-Quentin;
- de landschappen en wandelroutes van de Vermandois.
Na een dag vol ontdekkingen keert u terug naar de rust en charme van een historische Franse hoeve.
Precies daarin ligt de meerwaarde van een verblijf bij Ferme de Sorval: u bezoekt niet alleen een monument, maar neemt ook de tijd om het landschap en de geschiedenis eromheen te ontdekken.
Bovendien kunt u vanuit deze rustige uitvalsbasis verschillende uitstappen combineren. Zo ontstaat een verblijf waarin cultuur, natuur en ontspanning elkaar op een natuurlijke manier aanvullen.
Een ontdekking die Frankrijk, België en Nederland met elkaar verbindt
Uiteindelijk betekent verblijven bij Ferme de Sorval ook het verhaal van de Schelde volgen.
Vanuit een kleine bron groeit de rivier uit tot een belangrijke Europese waterweg. Onderweg vertellen de sporen van monniken, ingenieurs, schippers en generaties bewoners hoe dit landschap door de eeuwen heen is gevormd.
Bovendien verbindt de Schelde vandaag nog steeds Frankrijk, België en Nederland.
Voor Vlaamse en Nederlandse bezoekers is de ontdekking van de bron van de Schelde dan ook een unieke ervaring: een ontmoeting met de oorsprong van een vertrouwde rivier, in een authentieke en rustige omgeving.
Enkele kilometers verder laat de toueur van Riqueval vervolgens zien hoe de mens door de eeuwen heen leerde om waterwegen te gebruiken en te beheersen om gebieden met elkaar te verbinden.
Zo kunt u tijdens uw verblijf bij Ferme de Sorval de Schelde volgen vanaf haar allereerste druppel tot aan de geschiedenis van de scheepvaart die haar ontwikkeling mede heeft bepaald.
Kortom, deze streek biedt een verrassende combinatie van natuur, geschiedenis, techniek en Europees erfgoed.
Een verborgen plek.
Een rijke geschiedenis.
Een bijzondere ontdekking in Noord-Frankrijk.
Praktische informatie – Musée du Touage van Riqueval
Het Musée du Touage bevindt zich in Riqueval, op het grondgebied van Bellicourt in het departement Aisne.
Voor uw bezoek is het daarom raadzaam om vooraf de actuele informatie over openingstijden en toegankelijkheid te controleren.
Daarvoor kunt u de website van het Office de Tourisme du Vermandois raadplegen. Zo bent u zeker van de meest recente praktische informatie en kunt u uw bezoek aan Riqueval optimaal voorbereiden.
Website: https://www.ot-vermandois.com/le-musee-du-touage
Telefoon: +33 3 23 09 37 28